(khoahocdoisong.vn) – Hai bài Thói đời của Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng như thơ của ông nói chung, nặng về nhân tình thế thái, triết lý đạo làm người, đúc kết giáo lý mà vẫn nóng sốt xúc cảm.

Bạn đang xem: Thói đời nguyễn bỉnh khiêm

Hai bài Thói đời

Nguyễn Bỉnh Khiêm đã để lại cho hậu thế những tác phẩm văn thơ với trị giá như tập thơ Bạch Vân, gồm hàng trăm bài thơ chữ Hán và hai tập Trình Quốc công Bạch Vân thi tập và Trình Quốc công Nguyễn Bỉnh Khiêm thi tập, hay còn gọi là Bạch Vân quốc ngữ thi (với hàng trăm bài thơ chữ Nôm).

Hiện còn lưu lại được một quyển của Bạch Vân thi tập gồm 100 bài và 23 bài trong tập Bạch Vân Gia Huấn, mang nhiều chất hiện thực và triết lý sâu xa, thể hiện đạo lý đối nhân xử thế, lấy đức bao trùm lên tất cả, mục đích để răn dạy đời.

Mặc dù trong cảnh đời đen bạc, thay cho tiếng thở dài vô vọng, như nhiều thi sĩ chán đời thuở xưa vẫn gửi vào thơ phú, Nguyễn Bỉnh Khiêm đề cao và đấu tranh cho sự trong sạch của tâm hồn con người, lên án thói đời tráo trở, vụ lợi, giày đạp lên thủy chung, tình nghĩa.

Thơ ông, do vậy, nặng về nhân tình thế thái, triết lý đạo làm người. Chủ đề này vốn dễ khô khan, nhưng Nguyễn Bỉnh Khiêm đã vận dụng cách nghĩ, cách nói của nhân dân, giữ được tính sinh động thời sự của sự kiện, nên câu thơ đúc kết giáo lý mà vẫn nóng sốt xúc cảm. Một trong những bài thơ tiêu biểu mang khá thở đó của Nguyễn Bỉnh Khiêm là bài “Thói đời I”:

“Thế gian biến cải vũng nên đồi,

 Mặn nhạt, chua cay lẫn ngọt bùi

 Còn bạc, còn tiền còn môn sinh

 Hết cơm, hết rượu hết ông tôi.

 Xưa nay đều trọng người trung thực,

 Người nào nấy nào ưa kẻ đãi bôi.

 Ở thế mới hay người bạc ác,

 Giàu thì tìm tới khó tìm lui”.

Và bài “Thói đời II”:

“Vụng về khéo nào người nào chẳng với nghề

 Khó khăn phải lụy tới thê nhi

 Ðược thời, thân thích chen chân tới

 Thất thế, hương lân ngảnh mặt đi

 Thớt với tanh hôi, ruồi muỗi đậu

 Sanh ko mật mỡ, kiến bò chi

 Ðời nay những trọng người nhiều của

 Bằng tới tay ko, mấy kẻ vì”.

Hết cơm, hết rượu hết ông tôi

Thử phân tích bài I, ta thấy: Biến cải vũng nên đồi, chỉ những sự thay đổi to lao trong đời sống chính trị, xã hội, đời sống con người, thay đổi khuân mặt xã hội, thay đổi cảnh vật, thay đổi của lòng người.

Mặn, nhạt, chua, cay, ngọt, bùi, chỉ những trạng thái, tình cảnh, tình huống ngang trái trong cuộc sống đa đoan, tục luỵ, chìm nổi. Môn đồ, chỉ những kẻ dưới quyền, thủ công, thuộc hạ sống bám vào việc tưng bốc cấp trên. Kẻ đãi bôi, kẻ nói lời ngọt nhạt lấy lòng, ko thật, xảo ngôn.

Qua bài thơ, Nguyễn Bỉnh Khiêm cho thấy sự thực một trạng thái về khuân mặt của người đời, nơi đó, đầy rẫy những kẻ hám danh vụ lợi, tầm thường, vì miếng cơm, manh áo quên điều nhân nghĩa, dù trong tận đáy lòng, con người cũng biết trọng điều chân thật, ghét sự dối trá, gian manh; mà chỉ những tâm hồn sống từng trải nếm qua mọi cảnh đời mới thấu hiểu được.

Bài thơ với bố cục theo thể thơ Đường luật, thất ngôn bát cú: câu một và hai nêu rõ, thế cục luôn thay đổi, thăng trầm đầy vơi với mọi tình cảnh; câu ba và bốn nêu tâm lý, thói đời vụ lợi và phù thịnh, quên nhân nghĩa; câu năm và sáu nêu thiện ý của con người xưa nay ưa chân thật, ghét gian ngoan; câu bảy và tám nêu, với sống ở đời, mới rõ được nhân tình thế thái.

Xem thêm: Vì Sao Nói Nguồn Năng Lượng Chủ Yếu Sinh Ra Ngoại Lực Là Nguồn Năng Lượng Của Bức Xạ Mặt Trời

Mở đầu bài thơ, tác giả cho thấy cảnh đời luôn biến đổi tang thương, trong đó con người cũng từng trải qua bao tình cảnh đa đoan, trớ trêu, khổ cực và hạnh phúc… Nhưng ko phải con người luôn giữ được bản tính thiện lương của mình. Mỗi thay đổi cũng xuất hiện đầy rẫy những tình cảnh lừa lọc, sấp mặt, trắng trợn tới mức tàn nhẫn, phũ phàng: “Còn bạc, còn tiền, còn môn sinh – Hết cơm, hết rượu, hết ông tôi”.