Trong bài này các em được học về các dòng vận chuyển vật chất trong cây, cụ thể là dòng mạch rây dòng mạch gỗ, tìm hiểu về cấu tạo, thành phần và các động lực đẩy của hai dòng vận chuyển này


1. Tóm tắt lý thuyết

1.1.Dòng mạch gỗ

1.2.Dòng mạch rây

1.3.Sự lưu thông giữa mạch gỗ và mạch rây

2. Bài tập minh hoạ

3. Luyện tập bài 2 Sinh học 11

3.1. Trắc nghiệm

3.2. Bài tập SGK & Nâng cao

4. Hỏi đápBài 2 Chương 1 Sinh học 11


Trong cây có các dòng vận chuyển vật chất sau:Dòng mạch gỗ (dòng đi lên): vận chuyển nước và ion khoáng từ đất vào mạch gỗ của rễ và tiếp tục dâng lên theo mạch gỗ trong thân để lan tỏa đến lá và các phần khác của cây.Dòng mạch rây (dòng đi xuống):vận chuyển các chất hữu cơ được quang hợp từ lá đến nơi cần sử dụng hoặc dự trữ trong rễ, hạt, củ, quả…

*


1.1.1. Khái niệm dòng mạch gỗ

Khái niệm: Dòng mạch gỗ (còn gọi là Xilem hay dòng đi lên): vận chuyển nước và ion khoáng từ đất vào mạch gỗ của rễ và tiếp tục dâng lên theo mạch gỗ trong thân để lan tỏa đến lá và các phần khác của cây.

Bạn đang xem: Soạn sinh 11 bài 2

Đặc điểm: vận chuyển ngược chiều trọng lực và có lực cản thấp

1.1.2. Cấu tạo của mạch gỗ:

Tế bào mạch gỗ gồm các tế bào chết, có 2 loại là: quản bào và mạch ống.

Hình thái cấu tạo:

Quản bào là các tế bào dài hình con chỉ suốt, xếp thành hàng thẳng đứng và gối đầu lên nhau

Tế bào mạch ống: chỉ có ở thực vật hạt kín và một số hạt trần, là các tế bào ngắn, có vách 2 đầu đụclỗ

Đặc điểm cấu tạo

Tế bào không có màng và bào quan tạo nên các tế bào rỗng→ làm cho lực cản dòng chất thấp.

Vách thứ cấp được linhin hóa bền vững chắc→giúp chịu được áp suất nước

Vách sơ cấp mỏng và thủng lỗ → giúp dòng chất được vậ chuyển qua các tế bào

Các tế bào cùng loại nối với nhau thành những ống dài từ rễ lên lá để dòng mạch gỗ di chuyển bên trong.

Cách sắp xếp của quản bào và mạch ống:

Các tế bào cùng loại nối với nhau theo cách đầu của tế bào này gắn vào đầu của tế bào kia tạo thành những ống dài từ rễ lên lá

Các tế bào khác loại nối với nhau theo cách: lỗ bên của tế bào này ghép sít vào lỗ bên của tế bào khác tạo nên các cặp lỗ là con đường vận chuyển ngang

*

1.1.3. Thành phần dịch mạch gỗ

Chủ yếu là nước và ion khoáng. Ngoài ra còn có các chất hữu cơ được tổng hợp từ rễ (axit amin, amit, vitamin, hoocmon...)

1.1.4. Động lực đẩy dòng mạch gỗ

Là sự phối hợp của 3 lực:

Lực đẩy (áp suất rễ).

⇒ Áp lực sinh ra do hoạt động trao đổi chất ở rễ đẩy nước lên cao

Hiện tượng: ứ giọt ở lá cây, chảy nhựa ở cao su

*
*

Lực hút do thoát hơi nước ở lá.

⇒ Tế bào khí khổng thoát hơi nước vào không khí dẫn tới các tế bào này bị mất nước do đó nó sẽ hút nước của cáctế bào lân cận để bù đắp vào, dần suất hiện lực hút nước từ lá đến tận rễ

Lực liên kết giữa các phân tử nước với nhau và với thành mạch gỗ.

Do giữa các phân tử nước tồn lại 1 lực liên kết hidro yếu→tạo thành 1 chuỗi liên tục các phân tử nước kéo theo nhau đi lên


1.2.1. Khái niệm dòng mạch râyDòng mạch rây (còn gọi là Prolem hay dòng đi xuống): vận chuyển các chất hữu cơ và các ion khoáng di động như K+, Mg2+,… từ các tế bào quang hợp trong phiến lá rồi đến các nơi cần sử dụng hoặc dự trữ (rễ, thân, củ…)Đặc điểm: vận chuyển xuôi theo chiều trọng lực và có lực cản.1.2.2. Cấu tạo của mạch rây

Mạch rây gồm các tế bào sống là ống rây và tế bào kèm.

Hình thái cấu tạo:

Tế bào ống rây: là các tế bào chuyên hóa cao cho sự vận chuyển các chất với đặc điểm không nhân, ít bào quan, chất nguyên sinh còn lại là các sợi mảnh

Nhiệm vụ: tham gia trực tiếp vận chuyển dịch mạch rây

Tế bào kèm: là các tế bào nằm cạnh tế bào ống rây với đặc điêm nhân to, nhiều ti thể, chất nguyên sinh đặc, không bào nhỏ

Nhiệm vụ: cung cấp năng lượng cho các tế bào ống rây

Cách sắp xếp của các tế bào ống rây và tế bào kèm

Các tế bào ống rây nối với nhau qua các bản rây tạo thành ống xuyên suất từ các tế bào quang hợp tới cơ quan dự trữ

Các tế bào kèm nằm sát, xung quanh các tế bào ống rây

*

1.2.3. Thành phần của dịch mạch rây

Chủ yếu là đường saccarozơ (chiếm 95%) và các chất khác như: các axít amin, hoocmon thực vật, một số hợp chất hữu cơ khác (như ATP), một số ion khoáng được sử dụng lại, đặc biệt rất nhiều kali.

1.2.4. Động lực của dòng mạch rây

Động lực của dòng mạch rây là sự chênh lệch áp suất thẩm thấu giữa cơ quan nguồn (lá- nơi saccarozo được tạo thành) có áp suất thẩm thấu cao và cơ quan chứa (rễ, củ, quả - nơi saccarozo được dự trữ hoặc sử dụng) có áp suất thẩm thấu thấp


*


Tiêu chí so sánh

Mạch gỗ

Mạch rây

Cấu tạo

Là những tế bào chết.

Thành tế bào có chứa linhin.

Các tế bào nối với nhau thành những ống dài từ rễ lên lá.

Là những tế bào sống.

Các ống rây nối đầu với nhau thành ống dài đi từ lá xuống rễ.

Thành phần dịch

Nước, muối khoáng được hấp thụ ở rễ và các chất hữu cơ được tổng hợp ở rễ

Là các sản phẩm đổng hóa ở lá:

Saccarozo, aa, vitamin…Một số ion khoáng được sử dụng lại.

Xem thêm: ✓ Các Nhà Toán Học Nổi Tiếng Việt Nam Nổi Tiếng, Các Nhà Toán Học Việt Nam Nổi Tiếng

Động lực

Là sự phối hợp của 3 lực:

Áp suất rễ.Lực hút do thoát hơi nước ở lá.Lực liên kết giữa các phân tử nước với nhau và với thành mạch gỗ

Là sự chênh lệch áp suất thẩm thấu giữa cơ quan nguồn và cơ quan chứa.